Działania muzyczne

Festiwale i koncerty

Bazylika Archikatedralna w Warszawie jest jednym z najważniejszych ośrodków muzycznych stolicy. Dobra akustyka, doskonałe instrumenty, troska władz świątyni oraz społeczna praca wielu osób sprzyjają propagowaniu muzyki sakralnej najwyższej próby. Odbywają się tu od wielu lat koncerty organowe, chóralne, oratoryjno – kantatowe ujęte w kilku cyklach:

  • Międzynarodowy Festiwal Organowy Organy Archikatedry (16 edycji od 1994 r.) to cykl recitali organowych wybitnych organistów – wirtuozów zagranicznych i polskich. Koncerty odbywają się od lipca do października w niedziele o godz. 16.00.
  • Międzynarodowy Festiwal Muzyki Sakralnej (19 edycji od 1991 r.). Wybrane koncerty festiwalu odbywają się rokrocznie na przełomie maja i czerwca. Są to recitale organowe, chóralne lub koncerty oratoryjno – kantatowe.
  • Wielkie Organy w Archikatedrze Warszawskiej (6 edycji od 2004 r.). Recitale organowe; prezentacja największego katedralnego instrumentu (60 – cio głosowego, firmy Eule). Koncerty odbywają się we wszystkie dni powszednie o godz. 12.00 od maja do końca września.
  • Muzyka Religijna w Archikatedrze Warszawskiej (ponad 400 koncertów od 1988 r.). Na ten cykl składają się inne koncerty muzyki sakralnej artystów goszczących w Archikatedrze Warszawskiej, wykonujących recitale organowe, koncerty chóralne, oraz oratoryjno – kantatowe. Koncerty odbywają się w ciągu całego roku.
  • Przegląd Chórów Kościelnych (27 edycji od 1984 r.) to prezentacja chórów parafialnych organizowana przez Chór Archikatedry Warszawskiej. Przegląd odbywa się w sobotę i niedzielę po liturgicznym wspomnieniu św. Cecylii, patronki muzyki kościelnej. Rokrocznie uczestniczy w nim ok. 20 chórów, członków Oddziału Warszawskiego Ogólnopolskiego Związku Chórów Kościelnych Caecilianum.
  • Ogólnopolski Konkurs Organistów Kościelnych (2 edycje od 2003 r.) to kilkuetapowe przesłuchania muzyków kościelnych prezentujących swe umiejętności w zakresie gry na organach, śpiewu i akompaniamentu liturgicznego.

 

Liturgia i muzyka

W Bazylice Archikatedralnej w Warszawie, szczególną wagę przykłada się do piękna odprawianej liturgii. Troska o to przejawia się m.in. przez udział w największych uroczystościach religijnych dwóch chórów katedralnych: Chóru Archikatedry Warszawskiej i Archikatedralnego Chóru Chłopięco – Męskiego Cantores Minores. Obydwa zespoły są laureatami renomowanych konkursów międzynarodowych.

Bogatą oprawę liturgiczną posiada liturgia niedzielnych Mszy św. odprawianych o godz. 11.00 z udziałem alumnów Metropolitarnego Seminarium Duchownego. Uczestniczą w niej w kolejne niedziele następujące zespoły:

  • I niedziela miesiąca – Schola Warszawskiego Seminarium Duchownego wykonująca śpiewy chorału gregoriańskiego pod dyr. ks. Wiesława Kądzieli.
  • II niedziela miesiąca – Chór Archikatedry Warszawskiej pod dyr. Dariusza Zimnickiego wykonujący sakralną muzykę od Renesansu do Współczesności.
  • III niedziela miesiąca –  z udziałem chórów gościnnych lub solistów, instrumentalistów – wybitnych muzyków różnych specjalności współpracujących z Archikatedrą.
  • IV niedziela miesiąca – Katedralny Chór Chłopięco – Męski Cantores Minores pod dyr. Josepha Hertera.

Zespołom akompaniuje organista Bazyliki Archikatedralnej – członek Archidiecezjalnej Komisji Muzyki Kościelnej – Piotr Rachoń, prezentujący ponadto w obrębie liturgii kompozycje organowe najwybitniejszych kompozytorów oraz stale wykonujący recitale organowe w kraju i za granicą.

 

Katedralne organy

Doskonałe katedralne instrumenty pozwalają na głębokie przeżywanie liturgii i obcowanie z największymi dziełami literatury organowej. Służą one również jako wzorcowe instrumenty dydaktyczne, gdyż każdy z czterech instrumentów umieszczonych w tej świątyni jest zbudowany wg odmiennej stylistyki. Pozwala to zapoznać się studentom w jednym miejscu z różnorodnymi tradycjami dot. dyspozycji głosów, traktury, budowy instrumentu itp.:

  • Podczas niedzielnych Mszy św., oraz tych, odprawianych w dni powszednie w godzinach wieczornych można usłyszeć 60–cio głosowy, mechaniczny instrument firmy Eule należący do tzw. ekstraklasy koncertowej.
  • Do celów liturgicznych wykorzystywany bywa również 29- o głosowy, elektropneumatyczny instrument firmy Walcker – Sauer znajdujący się przy Kaplicy Baryczków.
  • Do celów liturgicznych i dydaktycznych służy także niewielki, 11 – to głosowy, pneumatyczny instrument firmy C.Berschdorf znajdujący się w Kaplicy Literackiej.
  • Kolejny, czwarty katedralny, 7 – mio głosowy, mechaniczny instrument, zbudowany przez firmę Walcker, ustawiono w jednej z sal katedralnej dzwonnicy tzw. wieży, w której znajdują się ponadto sale prób chórów parafialnych oraz inne pomieszczenia dydaktyczne.

 

Muzyka organowa w liturgii

Największy katedralny instrument pozwala na prezentację dział organowych wszystkich okresów historycznych; od Renesansu do Współczesności. Okazją do przybliżenia wiernym piękna literatury organowej oraz walorów brzmieniowych koncertowego instrumentu są oczywiście recitale organowe odbywające sie w Archikatedrze. Możliwe jest również takie rozplanowanie oprawy muzycznej liturgii aby na każdej niedzielnej Mszy Św. pojawiło się 3-5 utworów organowych (przed i po liturgii, w trakcie Komunii, oraz podczas tzw. „długiego wejścia” na Mszach Świętych z udziałem kleryków Metropolitarnego Seminarium Duchownego).

Utwory organowe wykonywane „w obrębie“ jednej, niedzielnej liturgii, nie są nigdy dobierane w sposób chaotyczny czy przypadkowy. Ich wybór uzależniony jest od obchodu czy okresu liturgicznego. Ponadto program układany jest zawsze według pewnego, z góry określonego klucza:

  • Układ monograficzny – prezentacja utworów jednego kompozytora (np. J.S.Bach, J.Alain)
  • Układ stylistyczny – prezentacja utworów różnych kompozytorów lecz będących reprezentantami tego samego nurtu, szkoły itp. (np. blok włoski wieku XVIII: Galuppi, Zipoli, Gherardeschi)
  • Układ formalny – prezentacja utworów będących kolejnymi częściami tej samej większej formy (np. utwory z Livre d`orgue, wybrane części wariacji, koncertu, preludium i fuga itp.)
  • Układ treściowy – prezentacja uworów różnych kompozytorów lecz opartych na tym samym motywie przewodnim (np. utwory oparte na temacie Veni Creator, pieśni Nun komm, der Heiden Heiland, In dulci jubiloitp.)

Taka praktyka pozwala zapoznać się uczestniczącym w liturgii wiernym zarówno ze stylistyką kompozytorską wybranego, jednego, twórcy, poznać generalne założenia różnych nurtów organowych, ale także dostrzec różnorodność środków kompozytorskich. Jednak bogactwo sonorystyczne organów katedralnych jest tym elementem, który wydaje się być największym magnesem tego instrumentu. Pozwala to na przekazanie słuchaczom wartościowej literatury organowej w szacie dźwiękowej, która jest bardzo bliska oryginalnemu obrazowi dźwiękowemu zarówno konkretnej epoki historycznej jak i zgodna z wzorcem dźwiękowym, który inspirował kompozytora do stworzenia konkretnego dzieła muzycznego.

Chociaż muzyka stanowi tylko jeden z elementów liturgii, jest jej podporządkowana i ma służyć głębszemu przeżywaniu Tajemnicy Eucharystii jest jednak świadectwem wielkiego dorobku kulturalnego wielu narodów, poprzednich pokoleń oraz samych twórców, których na szczęście znamy dziś z imienia i nazwiska. Z tego względu w trakcie wykonywania utworów instrumentalnych ich nazwiska oraz daty narodzenia i śmierci wyświetlane są na rzutniku multimedialnym (wraz z tytułem wykonywanego utworu).
Można tylko mieć cichą nadzieję, że przekazywane tą drogą informacje, mające dydaktyczny charakter, nie przeszkodzą nikomu w głębokim przeżywaniu liturgii i nie staną się przyczyną rozproszenia w trakcie modlitwy.

Zwróceniu uwagi na wykonywaną muzykę instrumentalną ma służyć również drukowanie (od VI 2008) niewielkiego afisza zawierającego szczegółowe informacje dotyczące programu muzycznego jak i składu wykonawców. Afisz umieszczany jest każdej niedzieli w gablocie znajdującej się w kruchcie katedralnej.

Mnogość muzycznych działań oraz ich różnorodność to cechy, które są możliwe do osiągnięcie dzięki stałej trosce władz świątyni w osobie ks. Bogdana Bartołda oraz ogromnemu zaangażowaniu osób świeckich współpracujących z katedrą, by wymienić tylko kilka nazwisk (w kolejności alfabetycznej): Małgorzata Barucka, Ewa Gnatkowska, Joseph Herter, Przemysław Kapituła, Zofia Sokołowska, Wojciech Szwejkowski, Dariusz Zimnicki. Warto również wspomnieć o grupie wybitnych solistów warszawskich; wokalistów, instrumentalistów służących swym artystycznym talentem podczas ważnych uroczystości odbywających się w Archikatedrze (pełna lista w zakładce „koncerty specjalne“).

Cechą wspólną wymienionych osób jest to, że traktują propagowanie muzyki sakralnej jako przejaw misji i posłannictwa Bazyliki Archikatedralnej w Warszawie.